Oslabienie tej sprawnosci moze miec rózny charakter, jak i nasilenie. W najciezszych przypadkach osoba z otepieniem nie jest w stanie w zaden sposób byc aktywna zawodowo, spolecznie, nie jest w stanie wykonywac czynnosci dnia codziennego, moze miec spore trudnosci z komunikacja i nawiazywaniem kontaktu z innymi, jak i z aktywnoscia zapewniajaca zaspokajanie potrzeb fizjologicznych, a tym samym byc calkowicie zalezna od osób trzecich, wymagajac ciaglej opieki pielegniarskiej.

Podczas gdy tak skrajne sytuacje raczej nie budza watpliwosci, problemy z okresleniem czym jest otepienie pojawiaja sie w lzejszych przypadkach, kiedy oslabienie sprawnosci umyslowej nie jest az tak zaawansowane. Otepienie nie jest uposledzeniem umyslowym, które to pojecie jest zarezerwowane do zaburzen rozwojowych, jak tez jest definiowane poprzez niski iloraz inteligencji mierzony testem w skali Wechslera. Tymczasem otepienie dotyczy osób doroslych, najczesciej w starszym wieku, które przed zadzialaniem czynnika uszkadzajacego mózg mialy wyzsza sprawnosc umyslowa. W niektórych przypadkach ogólna sprawnosc intelektualna, mierzona psychometrycznie w badaniu psychologicznym moze byc nawet calkowicie poprawna, podczas gdy pewne obszary funkcjonowania umyslowego sa wyraznie oslabione i przyczyniaja sie do znacznego pogorszenia sie funkcjonowania takiej osoby w sferze zawodowej i spolecznej, jak i w czynnosciach dnia codziennego.

Tradycyjny punkt widzenia przyjmuje, ze otepienie ma charakter progresywny (funkcje umyslowe slabna wraz z postepem czasu) i nieodwracalny. Natomiast samo oslabienie sie funkcji umyslowych jest znacznie wieksze, niz mogloby to wynikac z naturalnego procesu starzenia sie.

Jednak wiekszosc podejsc obecnie przyjmuje, ze objawy demencji nie musza byc stricte progresywne. Niektóre podejscia z kolei przyjmuja, ze demencja moze byc odwracalna, co prawdopodobnie wiekszosc badaczy kwestionuje i przypisuje np. trudnosciom diagnostycznym (przykladowo, depresja u osób w podeszlym wieku moze bardzo przypominac objawy demencji, podczas gdy prawidlowe rozpoznanie i wlasciwe leczenie psychiatryczne "niespodziewanie" przynosi znaczna poprawe - tzw. otepienie rzekome).

Demencje okresla sie poprzez wykazanie wystepowania zaburzen funkcji poznawczych, przy czym szczególne znaczenie ma tutaj zaburzenie w zakresie zapamietywania nowych informacji, lecz nie tylko (w przeciwnym razie mamy do czynienia z odmienna jednostka nozologiczna - zespolem amnestycznym).

W zespolach amnestycznych stwierdza sie prawidlowe dzialanie pamieci krótkotrwalej (czy tez swiezej, lub bezposredniej), zaburzenie dotyczy natomiast zapamietywania, mechanizmu przenoszacego informacje z pamieci krótkotrwalej do dlugotrwalej, wiazanego anatomicznie z hipokampem oraz otaczajaca go kora sródwechowa, jak tez, w mniejszym stopniu, ze strukturami wzgórza, cialami suteczkowatymi oraz z jadrem Meynerta. Zaburzenia zapamietywania sa obecne szczególnie w otepieniu o typie alzheimerowskim, lecz niekoniecznie w poczatkowych i posrednich stadiach innych otepien, dlatego tez takie definicje moga miec trudnosci z uwzglednieniem zlozonosci objawów otepiennych odmiennej natury.

Wspólczesnie dopuszcza sie mozliwosc traktowania demencji podobnie, jak traktuje sie autonomiczne jednostki nozologiczne. Jest to spowodowane tym, ze wiekszosc chorób, które wywoluja demencje, jest mozliwa do jednoznacznego stwierdzenia tylko w posmiertnym badaniu mózgu. Zarazem tez obecnie nie istnieja zadne skuteczne mozliwosci wyleczenia tych chorób, ani nawet zatrzymania ich rozwoju, a tymczasem otepienie ma powazne i przykre konsekwencje zarówno dla samych osób chorych, jak i ich rodzin, opiekunów, czy tez specjalistów majacych zawodowy kontakt z tymi osobami (np. lekarze, rehabilitanci, opieka spoleczna). W zwiazku z tym w wielu sytuacjach znacznie lepszym rozwiazaniem jest postawienie diagnozy demencji jako choroby, czy tez stanu umyslowego, na zasadzie rozpoznania danej jednostki nozologicznej.